เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 ทพ.อรรถพร ลิ้มปัญญาเลิศ รองเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) พร้อมคณะผู้บริหาร สปสช.ส่วนกลางและสปสช. 13 เขต ลงพื้นที่โรงเรียนอนุบาลเทศบาลตำบลแม่แฝก อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ เยี่ยมชมโครงการ “ห้องเรียนปลอดฝุ่นสำหรับเด็กเล็ก : ปกป้องเด็กปฐมวัยจาก PM 2.5” โดยมี นายสมชาย นันทวัฒนากรณ์ สาธารณสุขอำเภอสันทราย, ดร.ธีรพล นิติจอมเล็ก นายกเทศมนตรีตำบลแม่แฝก และ นางเขมจิรา ไชยเสน รักษาการผู้อำนวยการโรงเรียนฯ ให้การต้อนรับ พร้อมนำคณะเยี่ยมชมห้องเรียนปลอดฝุ่นที่จัดทำขึ้นเพื่อปกป้องเด็กเล็กจากฝุ่น PM 2.5
ดร.ธีรพล นิติจอมเล็ก นายกเทศมนตรีตำบลแม่แฝก กล่าวว่า พื้นที่ตำบลแม่แฝกประสบปัญหาฝุ่น PM2.5 อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง(ม.ค.-พ.ค.) ส่งผลกระทบโดยตรงต่อเด็กปฐมวัยที่มีระบบทางเดินหายใจยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ซึ่งมีความเสี่ยงสูงกว่าผู้ใหญ่ในการเกิดโรคระบบทางเดินหายใจ ภูมิแพ้ หอบหืด การเจ็บป่วยซ้ำซ้อน ส่งผลต่อการมาเรียนและพัฒนาการโดยรวม จำเป็นต้องดำเนินการป้องกันเชิงรุก กองทุนหลักประกันสุขภาพเทศบาลตำบลแม่แฝก จึงสนับสนุนให้โรงเรียนอนุบาลเทศบาลตำบลแม่แฝก จัดทำโครงการ“ห้องเรียนปลอดฝุ่นสำหรับเด็กเล็ก : ปกป้องเด็กปฐมวัยจาก PM 2.5” จัดสภาพแวดล้อมที่สะอาด ปลอดภัย และมีคุณภาพอากาศที่เหมาะสม เนื่องจากเป็นปัจจัยพื้นฐานของการพัฒนาเด็กทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสติปัญญา
ขณะที่ นางเขมจิรา ไชยเสน รักษาการผู้อำนวยการโรงเรียนอนุบาลเทศบาลตำบลแม่แฝก กล่าวว่า ภายใต้โครงการนี้ โรงเรียนได้จัดหาเครื่องฟอกอากาศระบบทั่วไปที่มีประสิทธิภาพในการกรองฝุ่น PM2.5 ให้เหมาะสมกับขนาดห้องเรียน ความคุ้มค่า และความเร่งด่วน เพื่อให้เด็กได้รับการป้องกันจากฝุ่น PM2.5 ได้อย่างทันท่วงที รวมทั้งจัดกิจกรรมอบรมให้ความรู้แก่ผู้ปกครองเกี่ยวกับผลกระทบของฝุ่น PM2.5 และแนวทางการดูแลเด็กอย่างถูกต้องทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน เพื่อสร้างความร่วมมือระหว่างบ้าน โรงเรียน และชุมชน
“โรงเรียนให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของเด็กเป็นอันดับแรก การดำเนินโครงการห้องเรียนปลอดฝุ่น ถือเป็นการลงทุนเพื่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตของเด็กในระยะยาว และเป็นการยกระดับมาตรฐานการดูแลเด็กปฐมวัยให้สอดคล้องกับนโยบายด้านสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม” นางเขมจิรา กล่าว
จากนั้น คณะผู้บริหาร สปสช.พร้อมนพ.สรายุทธ์ บุญชัยพานิชวัฒนา ผู้อำนวยการสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (สบยช.) เดินทางไปที่ ชุมชนบำบัดภาคเหนือแห่งประเทศไทย (TC.North ณ บ้านพระเมตตา) อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ รับฟังการนำเสนอ “โมเดลชุมชนบำบัดต้นแบบ” นางวันเพ็ญ อำนาจกิติกร (แม่อ้วน) ผู้อำนวยการศูนย์ชุมชนบำบัดภาคเหนือแห่งประเทศไทย เปิดเผยว่า ปัจจุบันมีผู้ติดยาเสพติดเข้ามารับบริการบำบัดฟื้นฟูฯ ที่บ้านพระเมตตา ทั้งสิ้น 84 ราย และยังมีผู้ป่วยและครอบครัวที่ประสงค์เข้ารับการบำบัดอยู่ในทะเบียนจองคิวอีกกว่า 265 ราย สะท้อนให้เห็นถึงสถานการณ์ปัญหายาเสพติดที่ยังคงทวีความรุนแรงและซับซ้อนมากยิ่งขึ้น
บ้านพระเมตตาเป็นสถานฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดที่ได้รับการประกาศจัดตั้งเป็นสถานพยาบาลจากกระทรวงสาธารณสุขตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 และได้ขึ้นทะเบียนตามประมวลกฎหมายยาเสพติดฉบับใหม่ พ.ศ. 2564 เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2566 รวมถึงได้รับการรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (Hospital Accreditation) จากสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (องค์การมหาชน) และสถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (สบยช.) เมื่อวันที่ 22 เมษายน 2568
และล่าสุดได้เตรียมความพร้อมเพื่อขอขึ้นทะเบียนเป็นสถานบริการสาธารณสุขอื่นตามกฎหมายว่าด้วยหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (ม.3 ด้านยาเสพติด) โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เขต 1 อย่างต่อเนื่อง ขณะนี้อยู่ระหว่างการจัดเตรียมเอกสารและระบบบริการให้เป็นไปตามประกาศคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2569
นางวันเพ็ญ กล่าวเพิ่มเติมว่า แนวโน้มของผู้เข้ารับการบำบัด พบว่ามีผู้ใช้ยาและสารเสพติดหลายชนิดร่วมกันมากขึ้น รวมถึงมีผู้ป่วยที่มีภาวะโรคร่วมทางจิตเวช ส่งผลให้กระบวนการดูแลต้องใช้การทำงานแบบบูรณาการร่วมกับทีมแพทย์และจิตเวชจากโรงพยาบาลเครือข่าย โดยบ้านพระเมตตาได้ใช้รูปแบบชุมชนบำบัด (Therapeutic Community Model) ควบคู่กับการดูแลแบบองค์รวม (Holistic Care) และการประสานระบบส่งต่ออย่างใกล้ชิด เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลที่เหมาะสม
ส่วนใหญ่ผู้ที่เข้ามารับการฟื้นฟู ครอบครัวจะเป็นผู้พามา ,บางครั้งผู้นำในชุมชนที่ได้รับการร้องขอจากครอบครัวในชุมชนให้นำมาฟื้นฟู หรือบางครั้งทางรพ.จะทำระบบส่งต่อเพื่อให้ศูนย์บ้านพระเมตตาฟื้นฟู ระยะการฟื้นฟูต้องใช้เวลา 6 เดือนถึงปีครึ่ง ศูนย์นี้รับผู้มาฟื้นฟูที่มีอาการคงที่หรือมีสติโดยเราไม่ได้รักษาด้วยตัวยาอย่าง้ดียว แต่เรารักษาพวกเขาแบบองค์รวมด้วยการทำกิจกรรม เพราะเราถือว่าผู้มาบำบัดส่วนใหญ่เป็นโรคทางด้านสมองซึ่งเกิดจากการใช้สารเสพติด
ในปีงบประมาณ 2569 ได้จัดทำโครงการขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพ เทศบาลตำบลบ้านหลวง 692,402 บาท เพื่อดูแลกลุ่มเป้าหมาย 91 ราย พร้อมทั้งมีแผนพัฒนากระบวนการบำบัดฟื้นฟูระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว รวมถึงระยะฝึกกลับคืนสู่สังคม เพื่อเพิ่มโอกาสในการฟื้นฟูอย่างยั่งยืน
“บ้านพระเมตตามุ่งมั่นที่จะเป็นพื้นที่แห่งโอกาสสำหรับผู้ใช้ยาและสารเสพติด ให้สามารถกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมีศักดิ์ศรี ลดการกลับไปใช้ซ้ำ และเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับครอบครัวและชุมชนอย่างยั่งยืน” นางวันเพ็ญ กล่าว
ด้าน ทพ.อรรถพร ลิ้มปัญญาเลิศ รองเลขาธิการ สปสช. กล่าวชื่นชมการดำเนินงานของทั้งสองโครงการที่สะท้อนบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการจัดบริการสุขภาพเชิงรุกและตอบโจทย์ปัญหาสุขภาพในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งโครงการห้องเรียนปลอดฝุ่น และโครงการชุมชนบำบัดยาเสพติด โดยโครงการห้องเรียนปลอดฝุ่น ถือเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการใช้งบกองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่นในการปกป้องเด็กปฐมวัย ซึ่งเป็นกลุ่มเปราะบางจากปัญหาฝุ่น PM2.5 ได้อย่างเหมาะสมและทันท่วงที ถือเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตและการพัฒนาเด็กในระยะยาว
ส่วนโครงการชุมชนบำบัดยาเสพติดบ้านพระเมตตา ก็เป็นต้นแบบของการดูแลผู้ใช้ยาเสพติดแบบบูรณาการที่มีประสิทธิภาพ เป็นตัวอย่างของการนำพลังชุมชนมาผสานกับระบบบริการสาธารณสุขในการดูแลผู้ใช้ยาเสพติดอย่างครบวงจร ช่วยให้ผู้เข้ารับการบำบัดสามารถกลับคืนสู่สังคมได้อย่างมีศักดิ์ศรี และไม่กลับไปเสพซ้ำ
“สปสช. พร้อมสนับสนุนบทบาทของท้องถิ่นและภาคีเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากเป็นกลไกสำคัญช่วยเสริมสร้างระบบสุขภาพที่เข้มแข็งจากฐานราก และตอบสนองต่อปัญหาสุขภาพของประชาชนในแต่ละพื้นที่ได้อย่างแท้จริง” ทพ.อรรถพร กล่าวย้ำทิ้งท้าย.
