สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาญจนบุรี ร่วมกับโรงพยาบาลสังขละบุรี และสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ(สปสช.) จัดหน่วยทันตกรรมเคลื่อนที่ให้บริการตรวจรักษาสุขภาพช่องปาก ให้กลุ่มเปราะบาง โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย แก่ประชาชนและนักเรียนในพื้นที่ชายแดน ณ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านปางสนุก หรือ ศูนย์การเรียนรู้ตำรวจตระเวนชายแดนท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค(ศกร.ตชด.) บ้านปางสนุก ต.ไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี เพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการด้านทันตกรรมและลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพในพื้นที่ห่างไกล
เมื่อวันที่14 มกราคม2569 ทพ.อรรถพร ลิ้มปัญญาเลิศ รองเลขาธิการสปสช. ลงพื้นที่เยี่ยมชมโมเดลทันตกรรมเคลื่อนที่ในกลุ่มเปราะบาง:พาหมอฟันไปหาประชาชนและให้บริการสิทธิบัตรทอง กลางป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ที่มีนพ.ธีรพจน์ ฟักน้อย นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดกาญจนบุรี (นพ.สสจ.กาญจนบุรี) และนพ.จิรวัฒน์ วงษ์สวัสดิ์ ผอ.รพ.สังขละบุรี จัดทีมหน่วยบริการทันตกรรมพื้นที่ห่างไกล นำโดยทพ.ญ.เมธ์ ชวนคุณากร ทันตแพทย์ชำนาญการ ฝ่ายทันตกรรม รพ.สังขละบุรี เป็นหัวหน้าทีมลงไปให้บริการ ตรวจรักษาสุขภาพช่องปาก ให้กลุ่มเปราะบาง โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย แก่ประชาชนและนักเรียนในพื้นที่ชายแดน ณ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านปางสนุก หรือ ศูนย์การเรียนรู้ตำรวจตระเวนชายแดนท่านผู้หญิงมณีรัตน์ บุนนาค(ศกร.ตชด.) บ้านปางสนุก ต.ไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี เพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการด้านทันตกรรมและลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพในพื้นที่ห่างไกล
นพ.ธีรพจน์ ฟักน้อย นพ.สสจ.กาญจนบุรี กล่าวว่า การยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ชายขอบถือเป็นภารกิจสำคัญ โดยให้ความสำคัญกับการจัดบริการทางการแพทย์ที่มีความเท่าเทียมและครอบคลุมทุกกลุ่มสิทธิ ทั้งประชาชนไทยและผู้ที่มีปัญหาสถานะทางทะเบียน ซึ่งหน่วยงานได้วางแผนออกตรวจสุขภาพเชิงรุกอย่างสม่ำเสมอทุก 2 เดือน เพื่อให้บริการรักษาโรคพื้นฐาน บริการด้านทันตกรรม และการฉีดวัคซีนป้องกันโรคแก่กลุ่มเปราะบางชายขอบ
นพ.สสจ.กาญจนบุรี กล่าวต่อว่า นโยบายดูแลกลุ่มเปราะบางที่อยู่ตามชายขอบ ไม่ว่าจะเป็นการรักษา หรือการส่งเสริมป้องกันเราให้บริการเหมือนคนไทยปกติ ซึ่งเป็นเรื่องของหลักมนุษยธรรมทั่วไป เรามีหน่วยบริการในสังกัดเช่น รพ.สังขละบุรี ที่จะมีการออกหน่วยเชิงรุก รวมกับพอสว.หรือรพ.เอง เพื่อรับทราบกลุ่มเปราะบางพื้นที่ห่างไกลว่ายังได้รับบริการตามมาตราฐานของกระทรวงสาธารณสุขหรือไม่ เช่น การให้วัคซีนหรือการตรวจสุขภาพช่องปาก เป็นต้น ซึ่งเป็นสิ่งที่เราตั้งใจทำและพัฒนาให้คนชายขอบได้เข้าถึงดียิ่งขึ้น ปัจจุบันยังมีภาวะที่น่าวิตกคือโรคติดต่อที่เราพยายามควบคุมต่อสู้ เช่น โรคไข้มาลาเรีย วัณโรค ที่เราต้องติดตามการรักษาเพื่อไม่ให้เกิดเชื้อดื้อยาที่เรากำลังทำอยู่ โดยใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยตามนโยบายกระทรวงสาธารณสุข เพื่อให้ประชาชนได้เข้าถึงบริการสาธารณสุขได้ทันท่วงที
“แม้พื้นที่จะมีข้อจำกัดด้านการคมนาคมและใช้ระยะเวลาในการเดินทางค่อนข้างมากเพราะบางครั้งเสียเวลาเป็นวัน ซึางในบ้างครั้งได้มีการนำเทคโนโลยีทางการแพทย์สมัยใหม่มาใช้ควบคู่กับการออกหน่วยแพทย์เคลื่อน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจวินิจฉัยและให้บริการได้อย่างรวดเร็วมากยิ่งขึ้น พร้อมทั้งประสานการทำงานร่วมกับเครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และระบบส่งต่อผู้ป่วยทางอากาศ เพื่อให้ประชาชนในพื้นที่ห่างไกลสามารถเข้าถึงการรักษาพยาบาลที่มีมาตรฐานได้อย่างทันท่วงที” นพ.สสจ.กาญจนบุรีกล่าว
ด้าน นพ.จิรวัฒน์ วงษ์สวัสดิ์ ผอ.รพ.สังขละบุรี กล่าวว่า พื้นที่อำเภอสังขละบุรียังคงมีความท้าทายหลายด้าน ทั้งปัญหาเส้นทางคมนาคมที่เข้าถึงได้ยาก ความเชื่อท้องถิ่นบางประการที่ยังไม่สอดคล้องกับการแพทย์สมัยใหม่ รวมถึงข้อจำกัดในการเข้าถึงสิทธิสวัสดิการด้านสุขภาพของประชาชนบางกลุ่ม
ผอ.รพ.สังขละบุรี กล่าวว่า เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว โรงพยาบาลได้จัดหน่วยแพทย์เคลื่อนที่แบบสหวิชาชีพออกให้บริการเชิงรุกในพื้นที่ห่างไกล ควบคู่กับการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับอาสาสมัครในชุมชน และการอบรมหมอตำแยพื้นบ้านให้มีความรู้ที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ เพื่อเสริมความปลอดภัยในการดูแลสุขภาพมารดาและทารก
นอกจากนี้ ยังมีการจัดตั้งสุขศาลาพระราชทานที่มีบุคลากรประจำ ทำหน้าที่ให้การดูแลรักษาเบื้องต้น ประเมินอาการ และคัดกรองผู้ป่วยก่อนส่งต่อเข้าสู่ระบบบริการที่เหมาะสม
“หน่วยงานยังให้ความสำคัญกับการประสานงานร่วมกับ สปสช. ที่มีบทบาทเป็น “หน่วยเบิกจ่าย” จัดสรรงบประมาณในการจัดบริการ โดยการจัดหน่วยบริการเชิงรุกของโรงพยาบาลเป็นการบูรณาการระหว่างการตอบสนองต่อปัญหาสุขภาพในพื้นที่จริง และการดำเนินการตามเงื่อนไขของกองทุนต่างๆ ที่ สปสช. กำกับดูแล” นพ.จิรวัฒน์ ผอ.รพ.สังขละบุรี กล่าวและว่า ส่วนข้อเสนอแนะ ประเด็นที่สำคัญที่สุดซึ่งเป็นปัญหาในทุกพื้นที่คือ การเข้าถึงสิทธิ์ของการรักษาทำให้ประชาชนในพื้นที่ห่างไกลสามารถเข้าถึงสิทธิที่จำเป็นในการรักษาพยาบาลได้ การมีสิทธิ์ที่รักษาถือเป็นกระดุมเม็ดแรก ที่นำไปสู่การรับบริการสาธารณสุขที่จำเป็นอื่นต่อไป
ด้าน ทพ.อรรถพร ลิ้มปัญญาเลิศ รองเลขาธิการสปสช.กล่าวว่า การที่ตนได้เดินทางมาเยี่ยมชมครั้งนี้ถือว่าเป็นโมเดลทันตกรรมเคลื่อนที่ในกลุ่มเปราะบาง: พาหมอฟันไปหาประชาชนและให้บริการสิทธิบัตรทอง กลางป่าทุ่งใหญ่นเรศวร โรงเรียนตชด.บ้านปางสนุก ส่วนใหญ่เป็นดระเหรียง มอญ ซึ่งระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ได้ให้ความคุ้มครองสิทธิประโยชน์ด้านทันตกรรมอย่างครอบคลุม ทั้งบริการทันตกรรมพื้นฐาน อาทิ การอุดฟัน ถอนฟัน และขูดหินน้ำลาย รวมถึงบริการส่งเสริมและป้องกันโรค เช่น การเคลือบฟลูออไรด์ และการดูแลสุขภาพช่องปากในหญิงตั้งครรภ์
สำหรับประชาชนไทยทุกคน โดยมีการบริหารจัดการงบประมาณอย่างเป็นระบบ แยกส่วนระหว่างงบเหมาจ่ายรายหัวสำหรับบริการพื้นฐาน และงบส่งเสริมป้องกันโรคโดยเฉพาะ ประชาชนที่ใช้สิทธิบัตรทองสามารถเข้ารับบริการทันตกรรมพื้นฐานได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ซึ่งการนำหน่วยทันตกรรมเคลื่อนที่ออกให้บริการในพื้นที่ห่างไกลที่อยู่เป็นกลุ่มเปราะบางอยู่ตามชายขอบช่วยให้ประชาชนเข้าถึงสิทธิได้สะดวก ลดภาระค่าเดินทาง และเน้นการป้องกันตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
“ความสำเร็จของการดำเนินงานครั้งนี้ เกิดจากความร่วมมือของหลายภาคส่วน ทั้งสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด โรงพยาบาล หน่วยงานในพื้นที่ ตลอดจนโรงเรียนและบุคลากรทางการศึกษา ที่ร่วมกันสนับสนุนและอำนวยความสะดวก ส่งผลให้การดูแลสุขภาพช่องปากของเด็กและประชาชนในพื้นที่ชายแดนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และเป็นก้าวสำคัญในการลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพอย่างยั่งยืน” รองเลขาธิการสปสช.กล่าว
ด้านด.ต.พระนาย ขาวบาง ครูใหญ่โรงเรียนตชด.บ้านปางสนุก กล่าวว่า การที่เราพบเด็กฟันผุส่วนหนึ่งมาจากการกินหมาก และไม่แปรงฟันจนมีหินปูนติดเป็นคาบ และยังมีการเข้าใจแบบผิดๆว่ากินหมากแล้วฟันไม่ผุ การที่มีหน่วยบริการฯมาให้ความรู้และเข้ามารักษาถือว่าดีมาก เพราะว่าฟันผุป้องกันได้ถ้ามีการแปรงฟันถูกวิธีและบ้วนปากทุกครั้งหลังกินอาหาร ทำให้เด็กบางคนมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปบ้างแต่ก็ยังน้อยมาก
ด้าน ทพ.ญ.เมธ์ ชวนคุณากร ทันตแพทย์ชำนาญการ ฝ่ายทันตกรรม รพ.สังขละบุรี หัวหน้าทีมหน่วยบริการทันตกรรมพื้นที่ห่างไกล เล่าว่า การออกหน่วยแบบนี้ตนทำมาหลายปีแล้วในหมู่บ้านป่าทุ่งใหญ่นเรศวร 3 แห่ง พบว่ายังมีคนที่อยู่ชายขอบที่ไม่มีฟันต้องใส่ฟันปลอมก็เข้าไปให้บริการโดยมีการตรวจไว้ก่อนแล้วจากนั้นก็จะมีการนำแล็ปพิมปากแบบวันเดียวเสร็จ โดยที่คนไข้ไม่ต้องเดินทางลงไปที่รพ.ซึ่งการทำฟันปลอมต้องทำหลายครั้ง การเดินทางก็ค่อนข้างยากลำบากมาก ถ้าเรานึกถึงประชาชนอย่างเดียวปัญหาอุปสรรคต่างๆก็ไม่เป็นปัญหา สิ่งสำคัญที่ช่วยทันตแพทย์ได้มากคือ น้องๆทันตภิบาลซึ่งเปรียบเหมือนทันตแพทย์น้อยๆที่เข้ามาช่วยเสริมให้ความรู้และผู้ช่วย สิ่งท่ีตนเห็นยังเป็นปัญหาคือการสอนเรื่องการปลูกฝังพฤติกรรมการแปรงฟันให้สะอาดซึ่งเป็นเรื่องยากในกลุ่มเปราะบางชายขอบ กระเหรี่ยง มอญ ถ้าคนไข้มีการแปรงฟันดีสะอาด บ้วนปากหลังกินอาหารทุกครั้ง ตลอดชีวิตคุณไม่ต้องไปหาหมอฟันอีกแล้ว
